كتاب آموزش شيمي ويژه دبيران شيمي منتشر شد

خداي مهربان را شاكريم كه اولين كتاب «آموزش شيمي» در ايران منتشر گرديد. اين كتاب كه براي دبيران محترم شيمي و همچنين دانشجويان و علاقمندان حوزه آموزش علوم به ويژه آموزش شيمي تدوين شده است، داراي شش فصل به شرح زير است:

فصل اول: مروري بر سير تاريخي آموزش شيمي در جهان

فصل دوم: فلسفه و اهداف جديد آموزش شيمي

فصل سوم: راهبردها و الگوهاي جديد آموزش شيمي

فصل چهارم: ياددهي و يادگيري شيمي در آزمايشگاه

فصل پنجم: ياددهي و يادگيري شيمي با استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات

فصل ششم: سنجش و ارزش‌يابي در ياددهي و يادگيري شيمي

برای تهیه این کتاب می توانید با انتشارات مبنای خرد به آدرس: تهران- خیابان انقلاب- خیابان دوازدهم فروردینُ نبش خیابان شهید وحید نظری- شماره ۳۳ و تلفن ۶۶۴۹۲۱۳۴ تماس بگیرید.

برای آشنایی بیشتر با محتوای کتاب به ادامه مطلب مراجعه شود.

راهنماي برنامه‌ درسي "شيمي، فيزيك و رياضي " در آستانه تجديد نظر است

مديرگروه پژوهشي آموزش علوم آموزش و پرورش در گفت‌وگو با فارس:

راهنماي برنامه‌ درسي "شيمي، فيزيك و رياضي " در آستانه تجديد نظر است

خبرگزاري فارس: مدير گروه پژوهشي آموزش علوم، رياضي و فناوري مؤسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوري‌هاي آموزشي گفت: راهنماي برنامه درسي "شيمي، فيزيك، زيست و رياضي " دوره 9 ساله را طي كرده و در آستانه بازبيني و تجديد نظر است.

عابد بدريان در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعي باشگاه خبري فارس «توانا» درخصوص تغيير در كتاب شيمي با بيان اينكه برنامه درسي شيمي، فيزيك، زيست شناسي و رياضي 10 ساله بود، اظهار داشت: راهنماي برنامه درسي شيمي، فيزيك، زيست و رياضي در سال 79 تدوين شد كه دوره 9 ساله را طي كرده و درآستانه بازبيني و تجديد نظر است.

منبع خبر: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8803190740

آموزش اثربخش شيمي به دانش‌آموزان در توسعه پايدار كشور مهم است

 دبير علمي نشست «برنامه درسي شيمي دوره متوسطه چالش‌ها و چشم‌اندازها»:

آموزش اثربخش شيمي به دانش‌آموزان در توسعه پايدار كشور مهم است

خبرگزاري فارس: دكتر عابد بدريان دبير علمي نشست «برنامه درسي شيمي دوره متوسطه چالش‌ها و چشم‌اندازها» گفت: توجه به علم شيمي و آموزش اثربخش آن در مدارس، اهميت بسياري در توسعه پايدار كشور دارد.

منبع خبر: http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8803170495

نخستين نشست علمي "برنامه درسي شيمي: چالشها و چشم اندازها" برگزار شد

نخستين نشست علمي با عنوان « برنامه‌ي درسي شيمي دوره متوسطه: چالش‌ها و چشم اندازها» به همت موسسه پژوهشي برنامه ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي و با مشاركت سازمان آموزش و پرورش شهر تهران و دانشگاه تربيت دبير شهيد رجايي، با حضور صاحب‌نظران و اساتيد دانشگاه در هفدهم خردادماه سال 1388 برگزار شد. در اين نشست علمي علاوه بر بررسي وضعيت مطلوب برنامه‌ي درسي شيمي، چالش‌هاي جهاني فرايند برنامه‌ريزي درسي شيمي، چشم‌اندازها و راهكارهاي عملي مورد بررسي قرار گرفت.

آموزش زمينه- محور شيمي، شيوه‌ اي نوين براي آموزش شيمي در هزاره سوم

در چند دهه اخير، علم شيمي از رشد بسيار زيادي برخوردار بوده و موضوع‌ها و نظريه‌هاي جديدي به اين دانش بشري اضافه شده است. شرط پويا بودن محتواي آموزشي ايجاب مي‌كند تا براي آشنايي دانش‌آموزان با حيطه‌هاي مختلف علم شيمي و كاربردهاي متعدد آن در زندگي روزمره، توجه ويژه‌اي به طرح مباحث نوين در محتواي آموزشي و كتابهاي درسي نمود. به علت وسعت زياد مباحث طرح شده در برنامه‌ي درسي شيمي و حجم محدود كتاب‌هاي درسي، اغلب ملاحظه مي‌شود كه مطالب مورد نظر در كتاب‌هاي درسي به صورت خلاصه شده و نسبتاً محدود ارايه مي‌شوند. در اين حالت، كتابهاي درسي كه ساختاري لايه مانند دارند، به تابلوهايي تبديل مي‌شوند كه از قطعه‌هاي كوچكي تشكيل شده‌اند و ارتباط طولي و عرضي اندكي با هم دارند. در اين كتاب‌ها نظريه‌ها و مدلهاي شيمي طوري ارايه شده‌اند كه دانش‌آموزان نمي‌دانند چرا يك نظريه از پس نظريه‌ي ديگر آمده است، و اصلاً چه نيازي به اين كار بوده است. بنابراين دانش‌آموزان با مشاهده قطعات مجزا از مفاهيم شيمي، نمي‌توانند به تصويري جامع و رايج از علم شيمي دست يابند اين امر به طور وسيعي سبب كاهش انگيزه دانش‌آموزان براي مطالعه علم شيمي و ادامه تحصيل در مقاطع بالاتر شده است. 

منبع: کتاب نگرشی نو بر آموزش شیمی، تالیف دکتر عابد بدریان، زير چاپ.

انواع سطوح تفكر در ياددهي- يادگيري شيمي

پژوهش در آموزش شيمي، شاخه جواني از درخت دانش بشري است كه عمري تقريباً 50 ساله دارد. بعد از واقعه اسپوتنيك در دهه 1960، با انجام اصلاحات آموزشي در سطح جهان، حجم پژوهشهاي مرتبط با آموزش شيمي افزايش چشمگيري يافت و راهبردها و رويكردهاي جديدي مبتني بر نظريه‌هاي علوم تربيتي وارد برنامه درسي شيمي گرديد. با ورود به قرن 21، عوامل مختلفي شيوه‌هاي ياددهي ويادگيري شيمي را تحت تاثير قرار داده است. گسترش نظريه‌هاي شناختي و افزايش درك پژوهشگران از چگونگي يادگيري دانش‌آموزان، استفاده گسترده از رايانه و فناوري اطلاعات براي تجسم ومرئي‌سازي پديده هاي علمي پيچيده، عوامل بيروني مانند نگرانيهاي جهاني نسبت به انرژي، منابع آب ومحيط زيست، افزايش سطح سواد علمي، تبيين سطوح مختلف سواد شيمي و افزايش درك عمومي از علوم سبب شده است تا متخصصان برنامه‌ريزي درسي، ضرورت بازانديشي در برنامه ريزي درسي شيمي را امري اجتناب ناپذير پندارند.

متخصصان آموزش شيمي براي رسيدن دانش‌آموزان به يك درك صحيح از علم شيمي، به تبيين سطوح مختلف سولاد شيمي پرداخته و سه سطح تفكر ماكروسكوپي، مولكولي و نمادي را در قالب يك نمايه مثلثي شكل ارايه كرده‌اند. در اين مقاله با هر كدام از سطوح سه گانه بيشتر آشنا خواهيم شد.

منبع: نگرشي نو بر آموزش شيمي، تاليف دكتر عابد بدريان، زير چاپ

راهبردها و الگوهاي جديد آموزش شيمي

در طول ده سال اخير برنامه‌هاي درسي شيمي در اقصي‌نقاط جهان به صورت بنيادي تغيير كرده و رويكردها، راهبردها و روش‌هاي جديدي مبتني بر يافته هاي پژوهشي جايگزين نظام هاي آموزشي سنتي شيمي در مدارس گشته‌ است. راهبرد مورد استفاده در برنامه‌ريزي درسي شيمي در چند سال اخير موظف است تا در برنامه هاي درسي مدارس، به جنبه هاي زير از علم شيمي توجه نمايد:

1. ساختار مفهومي علم شيمي
2. فرايندهاي شيميايي
3. كاربردهاي فناورانه علم شيمي
4. افزايش علاقه‌ي دانش‌آموزان به علم شيمي
5. جنبه‌هاي فرهنگي علم شيمي
6. دلالت‌هاي اجتماعي علم شيمي

ورود ابعاد جديد به آموزش علم شيمي در مدارس ايجاب مي‌كند تا روشهاي تدريس شيمي به طور اساسي دچار تغيير و تحول گردند. در رويكردهاي جديد آموزشي تلاش مي‌شود تا فضاي كلاس درس به صورتي باشد كه در آن به دانش آموز اجازه داده شود تا به طور فيزيكي و هوشمندانه با مواد آموزشي مناسب تعامل داشته باشد. اساس فعاليت هاي تعاملي دانش آموزان با مواد آموزشي بر كاوشگري استوار است.

طراحي الگويي براي ياددهي و يادگيري شيمي دوره متوسطه با استفاده از شبكه اينترنت

دكتر عابد بدريان¹ و بهاره هنرپرور²

¹عضو هيات علمي موسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي

²دانشجوي دكتري شيمي مركز تحصيلات تكميلي دانشگاه آزاد

 كليد واژگان: الگوي اثر بخش، اعتباربخشي، آموزش و يادگيري شيمي، استفاده از ICT، دوره متوسطه

 چكيده:

پژوهش حاضر با هدف ارائه‌ي يك الگوي اثربخش براي استفاده بهينه از فناوري اطلاعات و ارتباطات به صورت هماهنگ با برنامه درسي شيمي و امكانات موجود در مدارس، از طريق سندكاوي و بررسي آخرين يافته‌هاي پژوهشي، ضمن ارائه‌ي يك الگوي جامع و اثربخش، از طريق نظرسنجي از متخصصان تعليم و تربيت، متخصصان آموزش علوم و نيز معلمان شيمي دوره متوسطه، به اعتباربخشي الگوي پيشنهادي پرداخته است. الگوي پيشنهادي ضمن برخورداري از اعتبار بالا و منطبق بودن با يافته‌هاي معتبر پژوهشي و تجربه‌هاي موفق ملي و بين‌المللي، قابليت اجرا در نظام آموزشي كشورمان را داشته و با زمينه‌هاي موجود، امكانات مدارس و نيز برنامه درسي علوم تجربي دوره‌ متوسطه (شامل فيزيك، شيمي و زيست‌شناسي) متناسب مي‌باشد. اين الگو مي‌تواند در تدوين برنامه درسي ملي مفيد واقع شود.

مقاله كامل را از اينجا دانلود كنيد

ضرورت بازانديشي در برنامه‌ريزي درسي شيمي در دوره‌هاي مختلف تحصيلي

دكتر عابد بدريان¹ و دكتر عليرضا كيامنش²

¹ عضو هيئت علمي موسسه پژوهشي برنامه ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي

² عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت معلم تهران

كليد واژگان: ياددهي- يادگيري شيمي، برنامه ريزي درسي، برنامه درسي شيمي، دوره‌هاي مختلف تحصيلي

 چكيده:

پژوهش در آموزش شيمي، شاخه جواني از درخت دانش بشري است كه عمري تقريباً 50 ساله دارد. بعد از واقعه اسپوتنيك در دهه 1960، با انجام اصلاحات آموزشي در سطح جهان، حجم پژوهشهاي مرتبط با آموزش شيمي افزايش چشمگيري يافت و راهبردها و رويكردهاي جديدي مبتني بر نظريه‌هاي علوم تربيتي وارد برنامه درسي شيمي گرديد. با ورود به قرن 21، عوامل مختلفي شيوه‌هاي ياددهي ويادگيري شيمي را تحت تاثير قرار داده است. گسترش نظريه‌هاي شناختي و افزايش درك پژوهشگران از چگونگي يادگيري دانش‌آموزان، استفاده گسترده از رايانه و فناوري اطلاعات براي تجسم ومرئي‌سازي پديده هاي علمي پيچيده، عوامل بيروني مانند نگرانيهاي جهاني نسبت به انرژي، منابع آب ومحيط زيست، افزايش سطح سواد علمي، تبيين سطوح مختلف سواد شيمي و افزايش درك عمومي از علوم سبب شده است تا متخصصان برنامه‌ريزي درسي، ضرورت بازانديشي در برنامه ريزي درسي شيمي را امري اجتناب ناپذير پندارند.

متخصصان آموزش شيمي براي رسيدن دانش‌آموزان به يك درك صحيح از علم شيمي، به تبيين سطوح مختلف سواد شيمي پرداخته و سه سطح تفكر ماكروسكوپي، مولكولي و نمادي را در قالب يك نمايه مثلثي شكل ارايه كرده‌اند. در سطح ماكروسكوپي، مشاهده عيني مواد شيميايي و تغييرات آنها با استفاده از فعاليت‌هاي آزمايشگاهي و مهارت‌هاي مربوطه مورد نظر است. در سطح نمادي، تبيين پديده‌هاي شيميايي، تغييرات انرژي و نظريه‌هاي علمي در قالب معادله‌هاي رياضي و نمادهاي شيميايي همراه با حل مسئله و كاربرد اعداد هدف اصلي آموزش شيمي مي‌باشد. در سطح مولكولي رفتار اتم‌ها، يونها و مولكول‌ها در تبديلات شيميايي و ارائه پنجره‌هايي براي مشاهده دنياي مولكولي با استفاده از نمودارها، جدول‌ها، استفاده از مدل‌ها و نرم‌افزارهاي شبيه‌ساري مجازي در دستور كار قرار دارد. افزودن سطح چهارم به سطوح تفكر ذكر شده و تبديل آموزش شيمي از حالت دو بُعدي به سه بُعدي و ضرورت آموزش زمينه- محور شيمي در اين مقاله بررسي خواهد شد.

مقاله كامل را از اينجا دانلود كنيد.

معرفي كتاب آموزش شيمي 3 به روش پرسش و پاسخ

كتاب آموزش شيمي (3) به روش پرسش و پاسخ از طرف انتشارات مدرسه منتشر گرديد. در اين كتاب مؤلفان تلاش كرده اند تا با بهره‌گيري از روش پرسش و پاسخ و انتخاب معلم و دانش آموز فرضي، رابطه‌ي متقابل و تعاملي معلم و شاگرد را از كلاس در س به  خانه‌ي دانش‌آموز ببرند و تمام مطالب كتاب درسي را از طريق گفتمان دوسويه آموزش دهند.

برای آشنایی بیشتر با این کتاب به آدرس خانه کتاب مراجعه فرمایید.

http://www.ketab.ir/HomePage.aspx?TabID=3564&Site=ketab&Lang=fa-IR&BookID=1410033

آموزش شيمي در قرن بيستم

با گسترش سریع فناوري در قرن بیستم و پیشرفت همه جانبه علوم و فنون، نیاز به آموزش و یادگیری علوم تجربي بیش از گذشته احساس می‌شد، و به همین جهت، بسیاری از مدارس و دانشگاهها در سطح جهان ساعاتی از برنامه‌های هفتگی خود را به آموزش موضوعهاي علمي نظير شيمي، فيزيك و زيست‌شناسي اختصاص دادند. برنامه‌ریزی و آموزش شاخه‌هاي مختلف علوم تجربي به طور جدی از سالهای 1930 به بعد آغاز شد. پیدایش و توسعه علم «برنامه‌ریزی درسی»[1] در اواخر دهه دوم قرن بیستم تغییراتی بنیادی را در برنامه‌های درسی علوم به وجود آورد.

در سالهاي قبل و بعد از جنگ جهانی اول (يعني سالهاي 1915 الي 1925) متخصصان علوم تربيتي نسبت به روشهای آزمایشگاهی و سایر راهبردهای آموزشی فعاليت- محور نوعی بدبینی و خصومت داشتند. اين امر به مقدار زیادی بر روند برنامه‌ریزی و آموزش شيمي در مدارس تأثیر گذاشت. علیرغم اینکه کارهای آزمایشگاهی و عملی در ابتدای قرن بیستم در بسیاری از مدارس اروپا و آمریکا معمول گردید؛ ولی به طور جدی دنبال نشد. روشهای مبتنی بر حفظ کردن مطالب در برنامه‌های درسی شيمي تا سالهای 1920 همچنان معمول بود. در این دوران، آموختن مطالب گوناگون، به ويژه ریاضیات، فيزيك و شيمي، وسیله‌ای برای تقویت و تمرین قوای فکری و رشد هوشی دانش‌آموزان محسوب می‌شد. در آموزش شيمي بر تدریس به شیوه سخنرانی و ارايه‌ي كلامي مطالب بسیار تأکید می‌شد و تجارب نمایشی و کارهای آزمایشگاهی برای تأیید مطالب آموخته شده مورد استفاده قرار می‌گرفت. هسته مرکزی برنامه‌ریزان درسي را شيميدان‌هايي تشکیل می‌دادند که به پژوهش یا تدریس در دانشگاه اشتغال داشتند و بخشهایی از شيمي را که مهم و اساسی به نظر می‌رسید، انتخاب می‌کردند و در محتوای کتابهای درسی می‌گنجاندند.....

آموزش شيمي در گذر زمان: مروری بر تاریخچه آموزش شیمی در جهان

تا اواسط قرن 18، شيمي به صورت تلفيق شده با دروس علوم پزشكي آموزش داده مي‌شد و درس جداگاه‌اي با عنوان شيمي وجود نداشت؛ تا اينكه در سال 1750، در دانشگاه گلاسكو اسكاتلند، «ويليام كولن»[1] موفق شد تا آموزش شيمي به صورت يك موضوع مستقل و بخشي از برنامه درسي پزشكي را پايه گذاري نمايد. بعدها «جوزف بلاك»[2] از شاگردان ويليام كولن موفق شد تا علم شيمي را به صورت يك موضوع درسي نظام‌دار وارد برنامه درسي دوره كارشناسي برخي رشته ها از جمله علوم طبيعي و مهندسي نمايد. گسترش علم شيمي، نيازهاي صنعتي و نيز ضرورت تهيه انواع داروها براي مصارف پزشكي سبب شد تا فشارهاي زيادي از حوزه خارج از دانشگاه براي گسترش آموزش شيمي به صورت نظام‌مند وارد گرديد.

الگوي تدوين كتاب‌هاي درسي شيمي

در چند دهه اخير، هيچ يک از موضوع‌هاي درسي در سطح جهاني، به اندازه دروس علوم تجربي دچار تغيير و تحول نشده است. گر چه محتواي درسي علوم تجربي به خودي خود به دليل پيشرفت فزاينده علم و دانش بشري، روز به روز جديدتر و فربه‌تر مي‌شوند، ولي اين تغيير تنها از جنبه محتوايي، آموزش علوم را در بر نمي‌گيرد. ويژگيهای عصر کنونی ايجاب مي‌كند تا برنامه‌های آموزشی علوم تجربي  به نحوی ساماندهی گردند كه با بهره‌گيري از آنها همة تواناييهای شناختی و شخصيتی دانش‌آموزان رشد کرده و فراگيران با برخورداري از مزاياي علوم و فناوري، توانمنديهای لازم برای رويارويي با تحولات جديد را کسب نمايند.

كتاب‌هاي درسي شيمي به علت پرداختن به سه حيطه ماكروسكوپي، مولكولي و نمادي، از جايگاه ويژه‌اي در بين ساير كتابهاي درسي علوم پايه از جمله زيست شناسي، فيزيك و رياضي برخوردار هستند. همانند هر كتاب درسي، براي تدوين يك كتاب درسي و يا كمك درسي شيمي بايد به فلسفه و اهداف مورد نظر در آموزش آن توجه شده و روشها، رويكردها و راهبردهاي آموزشي را با بهره‌مندي از نظريه‌هاي علوم تربيتي مدّ نظر قرار داد.

سواد علمي- سواد شيمي

براي بررسي دقيق‌تر جزئيات سواد علمي، بايد نگاه دقيقتري به آن داشت. تعريف «سواد شيمي[1]» به عنوان يكي از اجزاي سواد علمي، و بررسي ويژگي و مشخصه‌هاي آن كمك زيادي به اين امر خواهد كرد. فراگيران با داشتن سواد شيمي قادر خواهند بود تا انواع پديده‌هاي شيميايي را تشخيص داده و با استفاده از شواهد علمي، پديده‌هاي مشاهده شده در زندگي روزمره را به صورت علمي توضيح دهند. در آموزش علوم تجربي به ويژه شيمي، تنها آشنا شدن با موضوعات علمي و درك و فهم آنها مورد نظر نيست؛ بلكه علاوه بر كسب دانش، بايد روش علمي يعني كاوشگري علمي، تفسير علمي پديده‌ها، استفاده از مهارت‌هاي علمي و نيز داشتن نگرش علمي را كه تداعي كننده شيوه فعاليت دانشمندان و شهروندان سطوح بالاتر جامعه هستند، را نيز در نظر گرفت (Atkins, 2005).

اهداف آموزش شيمي در دوره متوسطه

در راهنماي برنامه درسي شيمي (1379) مبناي انتخاب اهداف آموزشي الگوي «راف تايلر»[1] ذكر شده است. در اين الگو منابع اصلي انتخاب و گزينش اهداف آموزشي عبارتند از: نيازهاي دانش‌آموزان، جامعه و ديدگاه‌هاي متخصصان موضوعي شيمي (شكل 2-1).

بنابراين با توجه به آنچه از فلسفه و اصول حاكم بر شيمي در كشور برمي آيد، برنامه درسي شيمي دوره متوسطه بايد دست كم در پي دستيابي به هدفهاي آموزشي زير باشد، هدفهايي كه طي آنها دانش آموز بتواند:

فلسفه آموزش شيمي در دوره متوسطه

اهميت و جايگاه آموزش شيمي

شيمي و کاربردهاي آن بخشي از زندگي روزانه انسان‌ها به شمار مي‌رود. كاربردهاي گسترده شيمي در پزشكي، داروسازي، صنايع غذايي، صنايع آرايشي و بهداشتي، تهيه رنگ، پلاستيك، لاستيك و انواع پوششها، صنايع كشاورزي، انرژي و غيره نشان از اهميت زياد اين علم در جوامع بشري دارد. با توجه به اهميت روزافزون علم شيمي در همه اركان زندگي انسان‌ها، توجه جدّي به آموزش مناسب و اثربخش آن از اهميت زيادي برخوردار بوده و همه شهروندان بايد داراي «سواد شيمي[1]» و اطلاعات پايه لازم براي درك پديده‌ها و آشنايي با عملكرد محصولات مختلف شيميايي باشند. آموزش شيمي دانش‌آموزان را ترغيب مي‌كند تا توانايي سؤال کردن و يافتن پاسخ در مورد پديده‌ها و حقايق موجود در دنياي طبيعي و فيزيکي اطراف خود را کسب نموده و با کاربردهاي گسترده علم شيمي و شيوه فعاليت‌ دانشمندان در جامعه آشنا شوند (بدريان، 1386).

سير تحول برنامه‌درسي شيمي در ايران