گزارش اجراي طرح پژوهشي:
دكتر عابد بدريان و عليرضا منسوب بصيري
گروه پژوهشي آموزش علوم، رياضي و فناوري
موسسه پژوهشي برنامهريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي
چكيده:
علم و فناوري هر دو سازنده تمدن بشر هستند و توسعه هر كدام بدون ديگري ممكن نيست. «علم به معني شناخت و معرفت نسبت به عالم هستي و يافتن قوانين حاكم بر طبيعت است» . در صورتيكه منظور از فناوري، كاربرد علوم و يافتههاي علمي در عمل با استفاده از رويهها و مطالعات منظم و جهتدار براي ارضاي خواستههاي مادي و غالباً با اختراعات و كاربرد وسايل و تجهيزات در ارتباط است. بطور كلي آموزش علوم و فناوري دو هدف عمده را بعهده دارد.
1- آماده كردن جوانان براي كسب دانش و مطالعات بيشتر
2- آماده كردن جوانان براي دنياي كار و زندگي
اولين هدف مربوط به آموزش علوم و دومين هدف مربوط به آموزش فناوري مي باشد. اين دو هدف لازم و ملزوم يكديگر هستند و جداسازي علوم از فناوري نه تنها در كيفيت آموزش بلكه در تعيين موقعيتهاي مناسب براي رشد دانشآموزان اثرات نامطلوبي خواهد داشت.
امروزه نقش علوم و فناوري در فرآيند توسعه پايدار، كاملاً محرز و امري اجتناب ناپذير است. به بيان ديگر، فناوري زيربناي توسعه است. توسعه فناوري نيز امري اتفاقي و خود به خودي نيست، بلكه نيازمند برنامه ريزي و تدوين سياستهاي واقع بينانه و راهبردي است. از اين رو در برنامه ريزي كلان توسعه، بايد ملاحظات علمي و فناوري به شدت مد نظر قرار گيرد. با توجه به روند رو به رشد فناوريهاي نو در جهان، در زمينه آموزش اين فناوريها، فعاليتهاي قابل توجهي در بين كشورهاي مختلف جهان در حال انجام است.
در اين طرح پژوهشي، ضرورت آموزش علوم و فناوريهاي نو (شامل ريزفناوري و زيستفناوري) مورد بررسي قرار گرفته و با عنايت به اهميت جهاني اين مباحث نوين و نيز سياستهاي كلان و راهبردي كشورمان در توسعه علوم و فناوريهاي نو، آموزش مفاهيم و نظريهها و نيز تاثيرات اين فناوريها در رشد و توسعه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي هر جامعهاي ضروري است. آموزش اين مفاهيم علاوه بر افزايش سطح سواد علمي جامعه، سبب افزايش اعتماد به نفس و حس خودباوري در بين جوانان شده و زمينه هاي رشد و تحول در جامعه را فراهم مي سازد.
علي رغم ضروري بودن آموزش علوم و فناوريهاي نو در برنامه درسي رسمي و غير رسمي كشورمان، بايد از هرگونه تصميمگيري عجولانه و شتاب زده پرهيز كرد. با عنايت به مطالعات تطبيقي، عملكرد ديگر كشورها و بررسي نكته نظرات متخصصان و كارشناسان آموزشي، مشخص شد كه ميتوان از سه روش آموزشي عمده يعني آموزش بين رشتهاي، چند رشتهاي و نيز غير رسمي جهت آموزش مفاهيم مرتبط با علوم و فناوري هاي نو استفاده كرد كه البته تصميم گيري در اين زمينه بر عهده مسئولان آموزش و پرورش است.
در بررسي حدود آموزش علوم و فناوري هاي نو نيز مشخص گرديد كه مي توان هم در دوره آموزش عمومي و هم در دوره آموزش متوسطه و پيشدانشگاهي به اشاعهُ ترویج و آموزش مفاهيم مرتبط به علوم و فناوريهاي نو پرداخت. در بررسي استلزامات و امكانات لازم براي آموزش علوم و فناوريهاي نو، مشخص گرديد كه قبل از هر چيزي بايد به آماده سازي بسترهاي لازم براي اين كار يعني آموزش معلمان، متصديان آزمايشگاه و كادر اداري و حتي اولياي دانشآموزان پرداخته شود. بررسيهاي اوليه نشان داده است كه بسياري از معلمان، متصديان آزمايشگاهي و حتي كادر اداري و اولياء با فناوريهاي نو آشنايي كافي ندارند. همچنين علاوه بر اينكه آزمايشگاههاي مدارس امكانات لازم براي انجام فعاليتهاي عملي مناسب براي آموزش علوم را ندارند؛ بلكه هيچ امكاناتي براي آموزش فناوريهاي نو نيز در مدارس موجود نيست.
در يك جمع بندي كلي ميتوان گفت كه در حال حاضر ظرفيتهاي لازم براي اشاعه و ترويج فناوريهاي نو در آموزش و پرورش موجود است؛ اما با توجه به فراهم نبودن استلزامات، هنوز ظرفيت آموزش فناوريهاي نو در برنامه درسي رسمي موجود نیست.
