رويكردهاي چهارگانه مختلف در آموزش علوم تجربي

براي درك و شناخت و بكارگيري روشهاي مختلف آموزش و همچنين فعاليتهايي كه دانش آموزان در فرآيند ياددهي – يادگيري انجام مي‌دهند ، لازم است تا يك معلم درباره كارهايي كه در كلاس انجام مي‌دهد، بينديشد. اين شيوه برخورد با آموزش به معلم كمك مي‌كند تا دانش‌آموزان خود را در موقعيت يادگيري بهتري قرار دهد. آشنايي با انواع رويكردهاي چهارگانه موجود در آموزش علوم تجربي به معلم كمك مي‌كند تا رويكرد و شيوه آموزش خود را مورد بازبيني قرار داده و بهترين روش و رويكرد را جهت آموزش علوم تجربي انتخاب نمايد. در اين بخش هر كدام از رويكردهاي مورد استفاده در آموزش علوم تجربي معرفي مي‌شوند.

ادامه نوشته

آموزش فناوري نانو در مدارس تايوان

تايوان جزيره كوچكي در شرق آسيا است كه 23 ميليون نفر جمعيت داشته و در سايه سه دهه تلاش خستگي ناپذير، مديريت و برنامه‌ريزي مناسب برنامه‌هاي توسعه اقتصادي، توانست تا از يك جزيره توليد كننده محصولات كشاورزي به يك كشور قدرتمند اقتصادي و با توانمندي‌هاي بالاي فناوري تبديل گردد. سرعت رشد اقتصادي اين كشور بسيار بالا بوده و مسئولان اين كشور براي پيشي افتادن در توليد و به‌كارگيري علوم و فناوريهاي نو به به‌ويژه فناوري نانو، از چند سال پيش شروع به سرمايه‌گذاري نموده‌اند.

ادامه نوشته

تعيين ضرورت‌ها، اهداف، و بررسي حدود و شيوه‌هاي آموزش فناوري‌هاي نو در برنامه درسي مدارس

گزارش اجراي طرح پژوهشي:

دكتر عابد بدريان و عليرضا منسوب بصيري

گروه پژوهشي آموزش علوم، رياضي و فناوري

موسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي

 

چكيده:

 علم و فناوري هر دو سازنده تمدن بشر هستند و توسعه هر كدام بدون ديگري ممكن نيست. «علم به معني شناخت و معرفت نسبت به عالم هستي و يافتن قوانين حاكم بر طبيعت است» . در صورتيكه منظور از فناوري، كاربرد علوم و يافته‌هاي علمي در عمل با استفاده از رويه‌ها و مطالعات منظم و جهت‌دار براي ارضاي خواسته‌هاي مادي و غالباً با اختراعات و كاربرد وسايل و تجهيزات در ارتباط است.  بطور كلي آموزش علوم و فناوري دو هدف عمده را بعهده دارد.

1-         آماده كردن جوانان براي كسب دانش و مطالعات بيشتر

2-         آماده كردن جوانان براي دنياي كار و زندگي

  اولين هدف مربوط به آموزش علوم و دومين هدف مربوط به آموزش فناوري مي باشد. اين دو هدف لازم و ملزوم يكديگر هستند و جداسازي علوم از فناوري نه تنها در كيفيت آموزش بلكه در تعيين موقعيتهاي مناسب براي رشد دانش‌آموزان اثرات نامطلوبي خواهد داشت.

ادامه نوشته

بررسي علل اجرا نشدن فعاليتهاي عملي در آموزش علوم دوره متوسطه مدارس استان تهران

چكيده طرح پژوهشي:

 

دكتر عابد بدريان و آرزو اصفا

گروه پژوهشي آموزش علوم، رياضي و فناوري

موسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي

 

اشاره:

در آموزش اثربخش علوم تجربي، انجام آزمايش و فعاليت‌هاي عملي مناسب، يكي از ضروري‌ترين بخش‌هاي برنامه درسي است كه علاوه بر كمك به درك عميق مفاهيم و افزايش انگيزه فراگيران در يادگيري علوم، سبب پرورش مهارت‌هاي كار با ابزار، مواد و وسايل آزمايشگاهي و نيز دست‌يابي به سطوح بالاتر حيطه‌هاي شناختي و مهارت‌هاي كاوشگري و حل مسئله مي‌گردد. علی رغم اینکه بيشتر معلمان به اهميت استفاده از فعاليتهاي عملي در آموزش اثر بخش علوم تجربي (شامل فيزيك، شيمي و زيست‌شناسي) واقفند و معتقدند که در آموزش اين‌گونه علوم آزمايش محور، بايد آزمايشگاه نقش محوري ايفا كند؛ اما به نظر مي‌رسد كه انجام آزمايش در مدارس، حتي هفته‌اي يك بار، با مشكلات خاصي مواجه است.

ادامه نوشته

آموزش اثربخش علوم و ضرورت همگرايي با فعاليت‌هاي آزمايشگاهي

 پريوا صفري

 دبير فيزيک آموزش و پرورش منطقه 12 شهر تهران

 

كليد واژگان: نوآوري، همگرايي، آموزش علوم، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي

 

چكيده:

امروزه آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی در مدارس، به یکی از موضوع‌های دشوار و و مورد توجه تبدیل شده است. تعداد اندکی از معلمان می‌توانند علوم تجربی را به نحو احسن و منطبق با اهداف آموزشی قصد شده آموزش دهند. موانع و مشکلات زیادی وجود دارد که هرگونه تلاش برای ارتقای کیفی آموزش علوم در مدارس و حتی دانشگاهها را بی اثر می‌سازد. از لحاظ سیاسی و اقتصادی، به نظر می‌ رسد که آموزش اثربخش علوم تجربی برای رشد و توسعه اقتصادی هر کشوری ضروری است و باید به طور جد به این امر اهتمام ورزید؛ اما معلمانی که در دانشگاهها و مراکز تربیت معلم آموزش می بینند، به علت کافی نبودن امکانات آزمایشگاهی و فعاليت‌هاي عملی، تبحر و تجربه کمتری در زمینه پدیده های علمی دارند. در مدارس نیز وسایل و امکانات لازم برای فعاليت‌هاي آزمایشگاهی و عملی وجود نداشته و در نتیجه در آموزش علوم تجربی بالاخص؛ فیزیک، شیمی، و زیست شناسی که همگی علوم آزمایش محور محسوب می شوند، بیشتر به تشریح و بیان حقایق و اصول اولیه شناخته شده علمی پرداخته می شود که پس از مدت کوتاهی به فراموشی سپرده می شوند.

بررسي پژوهش‌هاي انجام گرفته در اين زمينه  نشان داده است که بين فضا، امکانات آزمايشگاهي، بودجه تخصيص يافته به آزمايشگاه و استفاده بهينه از آنها، رابطه معني‌داري وجود دارد. کمبود وسايل و ابزارهاي لازم در آزمايشگاه بهانه‌اي براي عدم انجام فعاليت‌هاي عملي مناسب براي آموزش علوم شده است. چرا که بسياري از آزمايشها با وسايل و ابزارهاي موجود و قابل دسترس قابل انجام مي‌باشند. در اين مقاله تلاش شده است تا با ارايه الگوهای نوآورانه، دانش‌آموزان به انجام فعاليت‌هاي عملي مناسب و انجام آزمايش ترغيب گردند. با طراحي فعاليت‌هاي عملي مناسب و نمایش تصویری و یا انیمیشن آنها، از دانش‌آموزان خواسته مي‌شود تا با تهيه وسايل ساده و دور ريختني، به ساخت وسايل و ابزارهاي مناسب آموزشي پرداخته و آزمایش مورد نظر را بازسازی نمایند. انجام اینگونه فعالیتها سبب مي‌شود تا دانش آموزان رشد مهارتی مورد نظر را كسب نمايند.

 

منبع: اولين همايش ملي نوآوريهاي آموزشي، تهران، دي ماه 1385

 

ادامه نوشته

الگوي نظري آموزش اثربخش علوم تجربي از طريق فعاليتهاي آزمايشگاهي

دكتر عابد بدريان

 گروه پژوهشی آموزش علومُ ریاضی و فناوری

 موسسه پژوهشی برنامه ریزی درسی و نوآوریهای آموزشی

 

 كليد واژه‌ها: الگوي نظري، آموزش علوم تجربي، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي، آموزش اثربخش  

 

چكيده

در آموزش اثربخش علوم تجربي، انجام آزمايش و فعاليت‌هاي عملي مناسب، يكي از ضروري‌ترين بخش‌هاي برنامه درسي است كه علاوه بر كمك به درك عميق مفاهيم و افزايش انگيزه فراگيران در يادگيري علوم، سبب پرورش مهارت‌هاي كار با ابزار، مواد و وسايل آزمايشگاهي و نيز دست‌يابي به سطوح بالاتر حيطه‌هاي شناختي و مهارت‌هاي كاوشگري و حل مسئله مي‌گردد. بررسي‌ها نشان داده است كه علي‌رغم انجام آزمايش در مدارس، فراگيران نمي‌توانند مهارتهاي لازم براي حل مسئله و انجام پژوهش را كسب نمايند. با سطح بندي انواع فعاليت‌هاي آزمايشگاهي و مشخص نمودن سبك‌هاي متفات اين نوع فعاليت‌ها با توجه به نوع رويكردهاي انتخابي، ميزان دخالت معلم و فراگير و نيز ميزان پيچيدگي فعاليت‌هاي انجام گرفته، مشخص شده‌ است كه در بيشتر مدارس، انجام فعاليت‌هاي آزمايشگاهي بر پايين‌ترين سطح مهارتي يعني توصيف يك پديده علمي متمركز بوده و توجه چنداني به سطوح مهارتي بالاتر نمي‌شود. پژوهشگران متعددي براي رفع اين مشكل و ارايه طريق، به مطالعه پرداخته و روشهاي گوناگوني را ارائه كرده‌اند؛ اما در عمل هيچ كدام از روش‌هاي پيشنهادي نتوانسته‌اند راه حل جامعي براي فايق آمدن بر مشكلات موجود و تربيت فراگيراني فكور و كاوشگر ارايه نمايند. 

در اين مقاله، بر پايه مطالعات كتابخانه‌اي و تجربيات موجود در كلاس درس، الگوي جديدي ارائه مي‌شود كه تا حدودي مي‌تواند نقاط ضعف الگوي‌هاي ارائه شده را بر طرف نمايد. در الگوي پيشنهادي، براي دست‌يابي به سطوح بالاتر حيطه‌هاي شناختي و رواني- حركتي، پنج مرحله براي انجام فعاليتهاي آزمايشگاهي در نظر گرفته شده است. اين سطوح پنجگانه از آسان به پيچيده طراحي شده‌اند و با گذر از يك سطح مهارتي به سطح ديگر، علاوه بر اينكه بر پيچيدگي فعاليت‌هاي انجام گرفته افزوده مي‌شود، نقش معلم در فرايند ياددهي- يادگيري كمتر ولي نقش فراگيران رفته‌رفته پر رنگ‌تر مي‌شود. با اجراي نظام‌مند اين روش در تمام مقاطع تحصيلي و با درجه پيچيدگي متفاوت، مي‌توان مهارت‌هاي لازم براي حل مسئله و انجام پژوهش را در فراگيران پرورش داد.

 

منبع: مقاله ارايه شده در اولين همايش نوآوريهاي آموزشي تهران، دي ماه 1385

 

ادامه نوشته

راز موفقيت سنگاپور در آموزش و پرورش

ترجمه و تاليف: پريوا صفري

دبير فيزيک منطقه 12 شهر تهران

 

كليد واژه‌ها: سياست‌هاي آموزشي، اهداف آموزشي، ساختار نظام آموزشي، كتابهاي درسي و كار، كاربرد اثر بخش، فناوري اطلاعات و ارتباطات، سنگاپور

 

اشاره

كشور سنگاپور که در منطقة جنوب شرق آسيا قرار دارد، در سالهاي اخير شاهد رشد چشمگيري در زمينه فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات، نانو و بيوتكنولوژي و نيز ساير حيطه هاي صنعتي بوده و اين پيشرفت‌ها را در سايه سياست‌هاي آموزشي اقتصاد محور خود كسب كرده است. آموزش علوم تجربي و رياضيات به عنوان زيربناي رشد علوم و فناوري در اين كشور از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و در اين رابطه وزارت آموزش و پرورش سنگاپور، با فراهم كردن نظام آموزشي آزاد و انعطاف پذير، دانش‌آموزان را با نيازهاي جامعه آشنا ساخته و به گونه‌اي آنها را آموزش مي‌دهند كه بتوانند در آينده در رفع مشكلات جامعه سهيم باشند. در سايه اين سياست‌ها، دانش‌آموزان سنگاپوري مؤفق شده اند تا در آزمونهاي بين المللي از جمله تيمز (TIMSS)¹ و پرلز(PIRLS)²، نتايج بسيار درخشاني كسب نمايند. نظام آموزشي سنگاپور تشابه زيادي با نظام آموزشي ايران داشته و سياستهاي آموزشي آن متمركز بر رشد منابع انساني است و سعي مي‌شود تا علاوه بر آشنا ساختن دانش آموزان با نيازهاي كشور، مهارتهاي لازم براي انجام فعاليتهاي علمي- فناورانه در سطح جامعه را به آنها آموزش دهند.

 

منبع: صفري، پريوا، (1385). راز موفقيت آموزش و پرورش سنگاپور، مجله رشد تكنولوژي آموزشي، شماره (2) 178.

ادامه نوشته

نقش مديران مدارس در استفاده بهينه از امكانات آزمايشگاهي

دكتر عابد بدريان 

 گروه پژوهشي آموزش علوم، رياضي و فناوري،

موسسه پژوهشي برنامه‌ريزي درسي و نوآوريهاي آموزشي

 

كليد واژگان: آزمايشگاه، انجام آزمايش، امكانات آزمايشگاهي، مديران مدارس، پيشرفت تحصيلي

 

اشاره

در چند سال اخير تلاش‌هاي زيادي جهت تجهيز مدارس از لحاظ مواد شيميايي، ابزار، تجهيزات و نرم افزارهاي ويژه آموزش مجازي و شبيه سازي فعاليت‌هاي آزمايشگاهي صورت گرفته است؛ اما اين اقدامات تاثير اندكي در استفاده اثربخش از آزمايشگاهها و انجام فعاليت‌هاي عملي در مدارس دوره متوسطه داشته است. شواهد موجود نشان دهنده اين امر است كه موانع متعددي سبب غيرفعال شدن آزمايشگاههاي مدارس گشته است. يكي از عوامل موثر در استفاده بهينه و اثر بخش از آزمايشگاههاي مدارس در آموزش علوم دوره متوسطه و حتي راهنمايي، توجه ويژه مديران مدارس به استفاده از آزمايشگاه و انجام آزمايش در كنار آموزش مفاهيم مرتبط است كه سبب افزايش ميزان پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان و درك عميقتر مفاهيم مي‌گردد. در اين مقاله به استناد پژوهش‌هاي انجام گرفته، به بررسي نقش انجام آزمايش در آموزش اثربخش علوم تجربي و نيز جايگاه مهم مديران مدارس در استفاده بهينه از آزمايشگاه و امكانات موجود در مدارس پرداخته مي‌شود.

 

منبع: مجله رشد مديريت مدرسه، شماره ۳، ۱۳۸۶.

ادامه نوشته