سير تحول برنامه‌درسي شيمي در ايران

تا سال (1339 (1960 ميلادي)، آموزش علوم تجربي در ايران[1] با بهره‌گيري از برنامه‌هاي درسي فرانسه و بلژيك ادامه داشت و آموزش شيمي مبتني بر توصيف عناصر و پديده‌هاي شيميايي بود. در سال 1341 كميسيون‌هايي در شوراي عالي آموزش و پرورش تشكيل شد و با دعوت از معلمان نخبه سراسر كشور، همراه با تغيير نظام آموزشي در كشور، اداره كل مطالعات و برنامه‌ها، برنامه‌ريزي درسي علوم جديد را انجام داد و برنامه درسي شيمي در تاريخ 18/3/1341 هجري شمسي براي اولين بار به تصويب شوراي عالي فرهنگ و هيئت دولت رسيد. در آن سالها شيوه تاليف كتاب‌هاي درسي به صورت چند تاليفي بود و گروههايي از مولفان، با ترجمه كتاب‌هاي درسي از كشورهاي فرانسه و انگلستان به تدوين كتاب درسي شيمي منطبق بر چهارچوب برنامه درسي مصوب و بر اساس رويكرد توصيفي پرداختند.  كتاب‌هاي درسي تدوين شده براي دوره متوسطه تا سال 1352 (1973 ميلادي.) مورد استفاده معلمان و دانش‌آموزان قرار گرفت.

---

[1] در تهيه مطالب اين بخش از متن مصاحبه پژوهشگر با آقاي سيد مرتضي خلخالي كارشناس مسئول دفتر برنامه‌ريزي و تاليف كتاب هاي درسي در سالهاي 1350 الي 1357 بهره گرفته شده است.

ادامه نوشته

آموزش علوم به روش فعال

متخصصان آموزش علوم تجربي بر این باورندکه با در نظر گرفتن مزايا و معايب هر يک از اين رويکردهاي چهارگانه، تنها در صورتي مي‌توان از مزاياي همه آنها بهره‌مند شد که با توجه به اصل انتخاب رويکرد اصلح به مقتضاي حال، رويکردي تلفيقي انتخاب شود[1]. يعني به مجموعه‌اي جامع، کم عيب و کارآمد دست يافت و ملاک انتخاب رويکرد مناسب را نيز همان نزديکي به قطب فعال يادگيري قلمداد نمود. به اين ترتيب رويکرد جديد آموزش علوم تنها يک پيام براي همه معلمان دارد: «در هر نقطه اي که قرار داريد، بکوشيد دست کم، يک گام از يادگيري انفعالي، به سوي يادگيري فعال برداريد».....

---

[1]  رويكرد تلفيقي آميخته‌اي از چند رويكرد است كه مي‌توان با توجه به موضوع مورد بحث و شرايط كلاس درس از آن استفاده نمود و از مزاياي همه رويكردها در زمان واحد استفاده كرد.

ادامه نوشته

روش‌ها و اهداف جديد آموزش علوم تجربي

در سالهای اخیر، در برنامه‌های درسی علوم و روشهای آموزش آن تأکید اساسی بر روش‌هایی است که یادگیرنده در آنها نقشی فعال دارد. در این روشها نقش اصلی در فرآیند یادگیری به عهده یادگیرنده است، و اوست که فرآیند ياددهي- يادگيري را به پیش می‌برد. بنابراین، سایر عوامل مانند محتوای آموزشی، تجهیزات و ابزارهای آموزشی و اقدامات معلم همگی در ارتباط با فعالیت یادگیرنده معنی و مفهوم پیدا می‌کنند. معلم در این روشها نقش جهت دهنده و سازمان دهنده را دارد و می‌کوشد تا فعالیت‌های یادگیرندگان را متناسب با هدف‌های درس در مسیر صحیح پیش ببرد.

ادامه نوشته

آموزش علوم تجربي در گذر زمان

علوم تجربی یکی از دانش‌ها و معرفت‌های بشری است که یافته های آن از راه مشاهده و انجام آزمايش به دست می‌آید و ملاک یا معیار درستی آنها، انطباق داشتن با مشاهدات تجربی است. هدف از آموزش علوم تجربی، آموزش پدیده هایی است که در زندگی روزانه مشاهده می‌شوند. در همه نظام‌های آموزشی جهان، آموزش و یادگیری علوم تجربی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده و تلاش می‌شود تا همه دانش‌آموزان، ضمن آشنایی با اصول و مفاهیم علوم تجربی و کسب سواد علمی لازم، آگاهی‌های لازم برای یک شهروند مطلوب را کسب نمايند. دانش‌آموزان با کسب آگاهی و مهارت لازم در زمینه‌های مختلف علوم تجربي، قادر خواهند بود تا در زندگی خود تصمیمات منطقی و آگاهانه بگیرند.

ادامه نوشته

آشنايي با برگه‌ي داده‌های ایمنی ماده

برگه‌ي داده‌های ایمنی ماده [1] MSDS سندي است كه توسط کارخانه‌های تولید کننده مواد شیمیایی ارایه شده و حاوي اطلاعات جامعي درباره خواص و شيوه كاربرد مواد شيميايي است. آشنايي با محتويات اين برگه و به‌كارگيري آنها در آزمايشگاه، براي مربيان و معلمان شيمي بسيار ضروري است.

---

[1] Material Safety Data Sheet

ادامه نوشته

وظايف و مسئوليت‌هاي معلم و دانش‌آموز در آزمايشگاه

در فعاليت‌هاي آزمايشگاهي بايد معلمان و مربيان براي دانش‌آموزان الگوي از رعايت نظم، بهداشت و ايمني باشند. براي مثال در پوشيدن روپوش سفيد و استفاده از وسايل ايمني، تاكيد و پيروي از قوانين ايمني، اجراي دقيق روش كار آزمايش، اشاعه، ترويج و آموزش نكات ايمني بايد اهتمام ويژه‌اي به خرج دهند. آزمايشگاه بايد از هر نظر ايمن باشد، ايمني بر كار مقدم است. در اين بخش توصيه‌هاي متعددي براي معلمان و مربيان آزمايشگاه ارايه مي‌شود. اطلاعات اساسي اين توصيه‌ها براي كار در آزمايشگاه مدرسه و دانشگاه تنظيم شده و شامل نكات عمومي در رابطه با رعايت ايمني در آزمايشگاه بوده و بايد در فواصل معين بازنگري و به روز شوند.....

ادامه نوشته

رعايت اصول ايمني در آزمايشگاه شيمي

روزانه هزاران دانش‌آموز در سراسر جهان در آزمايشگاه‌ها به علم آموزي مي‌پردازند. پس مي توان با رعايت اصول ايمني و روش‌هاي صحيح آزمايشگاهي، در بهداشت و ايمني كامل، تجربه‌هاي علمي جالبي را به دست آورد.اصول زير براي ايجاد نظم بيشتر و بالا بردن اطلاعات فني و ايمني مربيان و دانش آموزان تدوين شده است. رعايت كامل آنها آزمايشگاه را به يك مكان مناسب جهت كار عملي و درك بهتر مفاهيم شيمي تبديل خواهد كرد.  .....

ادامه نوشته

شيوه نگهداري مواد شيميايي در انبار و آزمايشگاه

نگهداري درست و مناسب مواد شيميايي در آزمايشگاه از اهميت به سزايي برخوردار است. بسياري از حوادث رخ داده در آزمايشگاههاي شيمي مدارس و حتي دانشگاه‌ها همچون انفجار يا آتش‌سوزي اغلب ناشي از عدم توجه به نكات ويژه در خصوص قوانين نگهداري مواد شيميايي ناشي مي‌شود. براي نگهداري درست مواد شيميايي در آزمايشگاه، ابتدا بايد نكات ويژه در ارتباط با ايمني حمل و نگهداري آنها از شركت توليد كننده و يا سازمان تامين كنننده تهيه و گردآوري گردد، سپس با توجه به قواعد و شرايط استاندارد جهاني، و رعايت كامل توصيه‌هاي ايمني، نسبت به نگهداري آنها در انبار يا آزمايشگاه مدرسه اقدام كرد. در نگهداري مواد شيميايي بايد به شرايط محل نگهداري، شيوه مرتب كردن مواد شيميايي، ظروف نگهداري و نيز برخي توصيه ها توجه كرد.

ادامه نوشته

ویژگی یک آزمايشگاه ايمن و استاندارد

در بيشتر مدارس، معمولاً انجام آزمايش در آزمايشگاه صورت مي گيرد. بنابراين فعاليتهاي آزمايشگاهي بايد طوري سازماندهي شوند كه فرصتهاي زيادي به منظور مشاهده، طرح سوال و كشف حقايق بوجود آيد. ساختار فيزيكي آزمايشگاه بايد به نحوي طرح ريزي گردد كه براي كارهاي گروهي يا انفرادي دانش آموزان مناسب بوده و تمامي ابزارها و مواد شيميايي پس از انجام آزمايش به راحتي در جاي اوليه خود قرار گيرند.

از آنجايي كه در آزمايشگاه فرايند ياددهي و يادگيري اتفاق مي‌افتد، بنابراين لازم است تا توجه ويژه‌اي به فضا، دكوراسيون، مهندسي ساختمان و شيوه چينش سكوها و ميزهاي كار آزمايشگاهي نمود. تبديل انبارهاي تاريك به آزمايشگاه يكي از خطاهاي جبران ناپذير مسئولين مدارس مي‌باشد كه بدون آگاهي از اهميت محيط آموزشي آزمايشگاه، به اين اقدام دست مي‌زنند. با توجه به گسترش روزافزون استفاده از فعاليت‌هاي آزمايشگاهي و نوسازي و ساخت مدارس جديد، در اين بخش ويژگي فيزيكي يك آزمايشگاه شيمي از لحاظ فضا، ظرفيت، امكانات مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

ادامه نوشته

نقش مديران مدارس در استفاده بهينه از امكانات آزمايشگاهي

كليد واژگان: آزمايشگاه، انجام آزمايش، امكانات آزمايشگاهي، مديران مدارس، پيشرفت تحصيلي

 

اشاره

در چند سال اخير تلاش‌هاي زيادي در راستاي تجهيز مدارس از لحاظ مواد شيميايي، ابزار، تجهيزات و نرم افزارهاي ويژه آموزش مجازي و شبيه سازي فعاليت‌هاي آزمايشگاهي صورت گرفته است؛ اما اين اقدامات تاثير اندكي در استفاده اثربخش از آزمايشگاهها و انجام فعاليت‌هاي عملي در مدارس دوره متوسطه داشته است. شواهد موجود نشان دهنده اين امر است كه موانع متعددي سبب غيرفعال شدن آزمايشگاههاي مدارس گشته است. يكي از عوامل موثر در استفاده بهينه و اثر بخش از آزمايشگاههاي مدارس در آموزش علوم دوره متوسطه و حتي راهنمايي، توجه ويژه مديران مدارس به استفاده از آزمايشگاه و انجام آزمايش در كنار آموزش مفاهيم مرتبط است كه سبب افزايش ميزان پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان و درك عميقتر مفاهيم مي‌گردد. در اين مقاله به استناد پژوهش‌هاي انجام گرفته، به بررسي نقش انجام آزمايش در آموزش اثربخش علوم تجربي و نيز جايگاه مهم مديران مدارس در استفاده بهينه از آزمايشگاه و امكانات موجود در مدارس پرداخته مي‌شود.

منبع: بدریان، عابد (۱۳۸۶) « انجام می‌دهم، می‌فهمم»، مجله رشد مدیریت مدرسه، شماره ۳ (آذر ماه)، سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي.

ادامه نوشته